रविवार, १८ डिसेंबर २०२३ रोजी नागपूर जिल्ह्यातील एका कारखान्यात झालेल्या स्फोटात सहा महिलांसह नऊ कामगारांचा मृत्यू झाला. सोलर इंडस्ट्रीज या खासगी कंपनीत स्फोटकांच्या पॅकेजिंगचे काम सुरू असताना हा स्फोट झाल्याची माहिती आहे.
नागपूर हे स्फोटके बनवण्याचे केंद्र आहे. 2018 मध्ये या भागातील आणखी एका कारखान्यात अशाच स्फोटात कामगारांचा मृत्यू झाला होता. अगदी अलीकडे, एप्रिल 2023 मध्ये, कारखान्यात मोठी आग लागून तीन कामगारांचा मृत्यू झाला.
पेट्रोलियम अँड एक्सप्लोझिव्ह सेफ्टी ऑर्गनायझेशन (PESO) ही केंद्र सरकारची संस्था आहे; ती धोकादायक पदार्थांचे उत्पादन करणाऱ्या उद्योगांची सुरक्षा सुनिश्चित करण्यासाठी जबाबदार आहे. नागपूर येथे मुख्यालय असून, PESO ची देशात 3,60,000 पेक्षा जास्त युनिट्स आहेत जी त्यांना अहवाल देतात. अशा प्रत्येक औद्योगिक युनिटच्या तपासणीमध्ये एक महिन्यापर्यंत बारकाईने काम केले जाते.
नागपूर जिल्ह्य़ात केवळ चार अधिकारी असून PESO कडे कर्मचाऱ्यांची भीषण कमतरता आहे. होणाऱ्या तपासणीची संख्या आवश्यकतेपेक्षा खूपच कमी आहे. त्यामुळे अनेक कारखाने अत्यंत असुरक्षित परिस्थितीत चालवले जात आहेत. खासगी कंपन्यांचे मालक कामगार कंत्राटदारांच्या माध्यमातून हजारो अकुशल कामगारांना कामाला लावत आहेत.
कामगारांच्या सुरक्षेकडे होणारे घोर दुर्लक्ष आणि कामगार कंत्राटदारांमार्फत काम करणाऱ्यांना दिले जाणारे अत्यंत कमी वेतन हे देशातील विद्यमान आर्थिक आणि राजकीय व्यवस्थेचे अमानुष स्वरूप उघड करतात. कामगारांच्या शोषणाच्या जास्तीत जास्त संभाव्य तीव्रतेद्वारे असे उघड होते की भांडवलदारांसाठी जास्तीत जास्त खाजगी नफा मिळवण्याच्या दिशेने उत्पादन केंद्रित आहे. सुरक्षित कामाची परिस्थिती सुनिश्चित करणे हे ज्या राज्य संस्थांचे कर्तव्य आहे, त्यांच्याकडेच कर्मचाऱ्यांची कमतरता आहे. यावरून कामगार वर्गाच्या सुरक्षेबाबत सत्ताधारी वर्गाला अजिबात काळजी नाही हे दिसून येते.