आपल्या देशात अतिश्रीमंत भांडवलदारांच्या आणि कामगार-शेतकरी जनतेच्या उत्पन्न आणि संपत्ती यांच्यातील दरी अभूतपूर्व पातळीवर पोहोचली आहे. नुकत्याच प्रकाशित झालेल्या एका शोधनिबंधाने असा अंदाज लावला आहे की 2022-23 मध्ये, हिंदुस्थानी लोकसंख्येच्या सर्वात श्रीमंत 1 टक्के लोकांनी राष्ट्रीय उत्पन्नाच्या 23 टक्के कमाई केली आणि देशाच्या एकूण संपत्तीच्या 40 टक्के मालकी त्यांच्याकडे होती. श्रीमंत आणि गरीब यांच्यातील दरी जगातील इतर देशांच्या तुलनेत जास्त आहे.
“सब का विकास” (सर्वांसाठी विकास) हे वचन खोटे होते हे उघड झाले आहे. एका ध्रुवावर मक्तेदार भांडवलदारांचा नफा दरवर्षी दुहेरी आकडी दराने वाढत आहे. दुसऱ्या ध्रुवावर, अन्न आणि इंधनाच्या किमती झपाट्याने वाढल्याने कामगारांचे वेतन मागे पडत आहे. शेतकऱ्यांचे उत्पन्न घटत आहे आणि त्यांच्यावर असह्य कर्जाचा बोजा आहे. बेरोजगारीने अभूतपूर्व पातळी गाठली आहे.
अतिश्रीमंत भांडवलदार आणि कामगार आणि शेतकरी यांच्यातील ज्वलंत दरीवरून लक्ष हटवण्याचा पुरेपूर प्रयत्न भांडवलदार वर्गाचे राजकारणी करत आहेत. विविध जाती आणि धार्मिक समुदायांमधील असमानतेवर ते मुद्दाम लक्ष केंद्रित करत आहेत.
काँग्रेस पक्षाने आपल्या निवडणूक जाहीरनाम्यात जातीय जनगणना करण्याचे आश्वासन दिले आहे. परंतु, केवळ विविध जाती आणि धार्मिक अल्पसंख्याकांसाठी सरकारी नोकऱ्या आणि महाविद्यालयीन प्रवेशांमध्ये राखीव कोट्याचे प्रमाण समायोजित करून उत्पन्नाची असमानता किंवा बेरोजगारीची समस्या सोडवता येणार नाही.
भाजप नेते जाणूनबुजून काँग्रेस पक्षाच्या आश्वासनांना मुस्लिमांच्या बाजूने संपत्तीचे पुनर्वितरण करण्याची योजना म्हणून चित्रित करत आहेत.
सर्व भांडवलदार पक्ष हे सत्य लपविण्याचा प्रयत्न करतात की एका ध्रुवावर संपत्तीचे केंद्रीकरण आणि दुसऱ्या ध्रुवावर दारिद्र्य आणि दुःखाची वाढ हा भांडवलशाही संचयाचा सामान्य नियम आहे. कार्ल मार्क्सनी 150 वर्षांहून अधिक वर्षांपूर्वी हा सामान्य कायदा शोधला; त्यांनी ओळखले की उत्पन्नाच्या असमान वितरणाचे स्त्रोत उत्पादनाच्या साधनांच्या संकेंद्रित खाजगी मालकीमध्ये आहेत.
जोपर्यंत मोठ्या प्रमाणावर उत्पादन आणि देवाणघेवाणीची साधने, म्हणजेच खाणी, कारखाने, प्रगत तंत्रज्ञान आणि आर्थिक संसाधने ही भांडवलदारांची खाजगी मालमत्ता राहतील, तोपर्यंत आर्थिक विकास केवळ त्या वर्गालाच समृद्ध करेल. कामगार वर्ग गरीबच राहील, स्वतःच्या पोटापाण्याइतपतच कमाई करेल जेणेकरून दररोज कामावर येणे शक्य होईल. उत्पादनाच्या साधनांची मालकी कमीत कमी भांडवलदारांच्या हातात अधिकाधिक केंद्रित होत जाईल. भांडवलदार आणि कामगार वर्ग यांच्या उत्पन्न आणि संपत्तीमधील दरी वाढतच जाईल.
आपल्या देशात केवळ कामगारांचे शोषण करूनच नव्हे तर शेतकरी आणि इतर लघुउत्पादकांची लूट करून भांडवलदार त्यांची संपत्ती जमा करतात. ते स्वस्त खरेदी करण्यासाठी आणि उच्च मक्तेदारी किमतीत विकण्यासाठी बाजारपेठेतील त्यांच्या वर्चस्वाचा वापर करतात.
विविध भांडवलदारी अर्थशास्त्रज्ञ या कल्पनेला प्रोत्साहन देतात की श्रीमंतांवर उच्च कर दर लादून आणि गरीबांना रोख हस्तांतरण करण्यासारख्या सरकारी धोरणांद्वारे उत्पन्न आणि संपत्तीच्या वाढत्या असमानतेला संबोधित केले जाऊ शकते. तथापि, हे केवळ उपशामक आहेत. ते समस्येच्या मूळ कारणाला दूर करत नाहीत.
उत्पन्न आणि संपत्तीची वाढती असमानता संपवण्याचा एकमेव मार्ग म्हणजे मोठ्या प्रमाणावर उत्पादन आणि व्यापाराची साधने जी आज भांडवलदारांची खाजगी मालमत्ता आहेत त्यांचे लोकांच्या सामाजिक मालमत्तेत रूपांतरित करणे. त्यामुळे उत्पादनाचे उद्दिष्ट आणि दिशा भांडवलशाहीच्या नफ्याच्या वाढीपासून मानवी गरजा पूर्ण करण्याच्या दिशेने बदलण्याचा मार्ग मोकळा होईल.
जेव्हापासून कम्युनिस्ट चळवळ अस्तित्वात आली, तेव्हापासून भांडवलदार वर्गाचे विचारवंत, कम्युनिस्ट तुमची कष्टाची संपत्ती काढून घेतील, असा प्रचार करून लोकांना घाबरवण्याचा प्रयत्न करत आहेत.
सत्य हे आहे की भांडवलदारांची वाढती संपत्ती त्यांच्या स्वत:च्या श्रमाने निर्माण झालेली नाही. टाटा, अंबानी, बिर्ला, अदानी आणि इतर मक्तेदार घराण्यांची संपत्ती ही त्यांच्या कंपन्यांमध्ये काम करणाऱ्या लाखो कामगारांच्या श्रमाचे उत्पादन आहे.
भांडवलदार वर्गाची खाजगी मालमत्त्ता कामगार वर्ग आणि शेतकरी वर्गाचे शोषण करून मिळवली आहे; कम्युनिस्ट कार्यक्रमाचा उद्देश तिचे रूपांतर सामाजिक मालमत्तेत – म्हणजे संपूर्ण लोकांच्या मालमत्तेत करणे आहे. यामुळे अर्थव्यवस्थेवरील भांडवलशाहीच्या लालसेची प्रबळ भूमिका संपुष्टात येईल.
कम्युनिस्ट चळवळीचा उद्देश कोणत्याही शेतकऱ्याला किंवा इतर लघुउत्पादकाला त्याच्या उत्पादनाच्या साधनांपासून वंचित करणे नाही. आधुनिक तंत्रज्ञानाद्वारे त्यांचे उत्पादन प्रमाण वाढविण्यासाठी आणि त्यांची उत्पादकता सुधारण्यासाठी त्यांना स्वेच्छेने उत्पादनाची साधने एकत्र करण्यास आणि सहकारी संस्था स्थापन करण्यास प्रोत्साहित करणे हा उद्देश आहे.
भांडवलदार वर्गाचे प्रवक्ते असा समज पसरवतात की कम्युनिस्टांना कष्टकरी आणि आळशी यांच्यात, कुशल आणि अकुशल कामगारांमध्ये, समान रीतीने उत्पन्नाचे पुनर्वितरण करायचे आहे आणि त्याद्वारे लोकांना कठोर परिश्रम करण्यासाठी किंवा कौशल्ये मिळविण्याचे प्रोत्साहन नष्ट करायचे आहे. हे सत्याचे संपूर्ण विकृतीकरण आहे. कम्युनिस्ट सिद्धांतानुसार, कम्युनिझमचा पहिला टप्पा असलेल्या समाजवादाच्या अंतर्गत पाळले जाणारे उत्पन्न वितरणाचे तत्त्व म्हणजे “प्रत्येकाकडून क्षमतेनुसार, प्रत्येकाला त्याने/तिने केलेल्या कामानुसार”. याचा अर्थ असा की प्रत्येक कामगार तो किंवा ती करत असलेल्या कामाच्या प्रमाणात आणि गुणवत्तेच्या प्रमाणात कमाई करेल.
भांडवलशाही समाजात ज्यांच्याकडे भांडवल आहे त्यांना काम करण्याची गरज नसते; ते इतरांच्या श्रमाचे शोषण करून संपत्ती जमा करतात. जे काम करतात त्यांना त्यांच्या श्रमाचे फळ मिळत नाही; ते गरीब आणि शोषित राहतात.
सध्याच्या व्यवस्थेत खाजगी नफा वाढवण्याची भांडवलदारांची मोहीम सर्व आर्थिक निर्णयांवर हावी आहे. भांडवलदार उत्पादन क्षमता वाढवण्यासाठी फक्त तेव्हाच गुंतवणूक करतात जेव्हा त्यांना जास्तीत जास्त नफा मिळविण्याची खात्री असते. जेव्हा त्यांना जास्तीत जास्त नफ्याची अपेक्षा नसते तेव्हा ते उत्पादनात कपात करतात. यामुळेच काम करण्यास इच्छुक असलेले कोटय़वधी लोक बेरोजगार किंवा अल्परोजगार राहतात. भांडवलदार नफ्याच्या हेतूच्या जागी, लोकांच्या गरजा जास्तीत जास्त पूर्ण करणे हा हेतू सुनिश्चित करून, कम्युनिस्ट कार्यक्रम बेरोजगारीची समस्या सोडवेल. लोकांना आवश्यक असलेल्या सर्व वस्तूंचे अधिक उत्पादन करण्याची गरज सर्वांसाठी रोजगार सुनिश्चित करेल.
श्रमाचे सर्व प्रकारचे शोषण संपवून, हा कार्यक्रम सुनिश्चित करेल की जे काम करतात त्यांना त्यांच्या श्रमाची फळे मिळू लागतील; अर्थव्यवस्था जसजशी विकसित होईल, तसतसे ते अधिकाधिक समृद्ध होतील. यामुळे कष्टकरी लोकांच्या प्रोत्साहन आणि उत्साहात कमालीची वाढ होईल, परिणामी श्रम उत्पादकतेत झपाट्याने वाढ होईल आणि सर्व कष्टकरी लोक समृद्ध होतील.
एकूणच, उत्पन्न आणि संपत्तीची वाढती असमानता हा भांडवलशाही व्यवस्थेचा अपरिहार्य परिणाम आहे; ही व्यवस्था तिच्या सर्वोच्च आणि परजीवी अवस्थेला पोहोचली आहे. भांडवलशाहीकडून कम्युनिझमचा पहिला टप्पा असलेल्या समाजवादाकडे परिवर्तन करणे हाच एकमेव उपाय आहे.